Ngôn ngữ in PCL6 và PostScript 3 là gì? giải mã thông số cho dân văn phòng

Khi tải bộ cài đặt driver máy in từ trang chủ của các hãng hay đọc bảng thông số kỹ thuật của những cỗ máy văn phòng tiền triệu, bạn sẽ bắt gặp một mục rất lạ: Print Languages (Ngôn ngữ in) với hàng loạt cái tên viết tắt như PCL 6, PostScript 3 (PS3), UFR II hay GDI.

Đa số người dùng văn phòng thường bỏ qua mục này vì nghĩ rằng “máy in nào cắm vào chẳng in được”. Thế nhưng, đến khi in một bản vẽ kỹ thuật AutoCAD với các đường cong bị gãy khúc, một tệp thiết kế đồ họa xuất từ Illustrator bị in lệch màu, hay chiếc máy tính bị đơ giật đứng im mất vài phút mỗi lần gửi lệnh in tệp PDF nặng hàng trăm trang, bạn mới thấm thía tầm quan trọng của ngôn ngữ in. Hiểu đúng bản chất của ngôn ngữ in PCL6 và PostScript 3 sẽ giúp bạn chọn đúng dòng máy cho công việc và biết cách cài đúng driver để máy in chạy nhanh nhất, nét nhất mà không bao giờ bị nghẽn mạng.

1. Ngôn ngữ in (PDL) là gì và vì sao máy in cần “ngôn ngữ” riêng?

Để hiểu được thông số này, trước hết bạn cần biết tệp tài liệu hiển thị trên màn hình máy tính biến thành các chấm mực trên giấy như thế nào.

Khi bạn soạn thảo một văn bản Word hay vẽ một đường tròn trong phần mềm đồ họa, máy tính lưu trữ chúng dưới dạng các đối tượng logic: chữ cái, mã màu, tọa độ vector và phông chữ. Nhưng đầu in hay cụm laser của máy in lại là những cỗ máy cơ học thuần túy: chúng không hiểu “chữ A phông Times New Roman” là gì, mà chỉ hiểu một ma trận nhị phân gồm các điểm chấm (dot) — điểm nào cần bắn mực, điểm nào để trắng.

Ngôn ngữ mô tả trang (Page Description Language – PDL) chính là “người phiên dịch” trung gian. Nó dịch toàn bộ bố cục, hình ảnh, đường nét và phông chữ của tài liệu trên máy tính thành các tập lệnh chính xác để bộ vi xử lý của máy in hiểu được và chỉ huy đầu in hoạt động.

Ở khía cạnh này, thế giới máy in chia thành hai trường phái kiến trúc xử lý dữ liệu:

• Máy in dựa trên máy tính chủ (Host-based / GDI / CAPT): Máy in không có bộ vi xử lý và bộ nhớ RAM riêng để dịch trang in. Toàn bộ công việc dịch dữ liệu nặng nhọc đều do CPU và RAM của máy tính bạn đang dùng gánh vác. Máy tính dịch xong một bức ảnh khổng lồ rồi tống toàn bộ tệp điểm ảnh (bitmap) sang máy in. Đây là lý do vì sao máy in giá rẻ in rất nhanh văn bản nhẹ nhưng máy tính sẽ bị đơ giật khi in tệp đồ họa nặng.

• Máy in thông minh có ngôn ngữ in độc lập (PCL và PostScript): Máy in được trang bị riêng một chip CPU mạnh mẽ và thanh RAM riêng từ 128MB đến 2GB. Máy tính chỉ cần gửi các dòng lệnh ngắn gọn mô tả trang in (ví dụ: “vẽ một đường tròn bán kính 5cm tại tọa độ X, tô màu đỏ”), sau đó bo mạch chủ bên trong máy in sẽ tự tính toán và vẽ ra các chấm mực. Cách này giải phóng hoàn toàn tài nguyên cho máy tính và đường truyền mạng nội bộ.

2. Ngôn ngữ in PCL6: “ông vua” tốc độ cho văn phòng Windows

PCL (viết tắt của Printer Command Language) là ngôn ngữ in độc quyền do tập đoàn HP phát triển từ đầu thập niên 1980 và sau này trở thành tiêu chuẩn công nghiệp chung cho toàn bộ các hãng máy in trên thế giới. Trải qua nhiều thế hệ nâng cấp từ PCL 3, PCL 5e, phiên bản hoàn thiện và phổ biến nhất hiện nay là PCL 6 (hay còn gọi là PCL XL):

• Tối ưu hóa tuyệt đối cho hệ điều hành Windows: PCL 6 được thiết kế để khớp hoàn toàn với giao diện đồ họa GDI của Windows. Khi bạn gửi lệnh in từ Word, Excel, Outlook hay phần mềm kế toán, PCL 6 dịch văn bản thành các tập lệnh cực kỳ gọn nhẹ.

• Tốc độ in nhanh và dung lượng tệp gửi đi siêu nhỏ: Một tài liệu văn bản 50 trang qua ngôn ngữ PCL 6 chỉ nén thành một tệp dữ liệu vài Megabyte truyền qua mạng dây LAN hay Wi-Fi trong nháy mắt. Máy in nhả giấy liên tục mà không có độ trễ.

• Nhược điểm: Do phụ thuộc vào kiến trúc của Windows và cơ chế quản lý phông chữ của từng thiết bị, bản in xuất qua PCL 6 trên hai máy in khác nhau có thể bị xê dịch nhẹ vài phần milimet ở các dòng chữ. Đối với văn bản hợp đồng thì không vấn đề gì, nhưng với các bản vẽ cơ khí chính xác thì đây là điểm trừ.

3. Ngôn ngữ in PostScript 3: “chuẩn mực vàng” cho đồ họa và in ấn chuyên nghiệp

Trái ngược với PCL sinh ra cho dân văn phòng, PostScript là ngôn ngữ mô tả trang được sáng lập bởi hãng phần mềm đồ họa lừng danh Adobe Systems vào năm 1984. Phiên bản hiện đại nhất là PostScript 3 (PS3):

• Xử lý đồ họa vector độc lập thiết bị (Device-Independent): PostScript coi mọi thứ trên trang giấy — từ chữ cái, đường kẻ đến hình khối — là các phương trình toán học vector. Dù bạn in trên máy in laser độ phân giải 600 DPI hay cỗ máy in công nghiệp 2.400 DPI, PostScript đều tính toán và vẽ ra các đường cong mượt mà tuyệt đối, không bao giờ bị hiện tượng răng cưa hay méo nét.

• Độ chuẩn xác màu sắc và tương thích đa nền tảng: PostScript là chuẩn mực bắt buộc trong các tòa soạn báo, nhà in xuất bản, studio đồ họa và các văn phòng kiến trúc dùng AutoCAD, Revit, Adobe Illustrator. Đặc biệt, hệ điều hành macOS của Apple và Linux sử dụng nền tảng đồ họa tương thích tự nhiên với PostScript, giúp dân thiết kế dùng Macbook luôn in ra màu sắc chuẩn mực nhất theo tư liệu từ Canon Printer Driver Manual.

• Vì sao máy có PostScript 3 thường đắt hơn nhiều? Để một chiếc máy in có thể tự biên dịch được ngôn ngữ PostScript 3, nhà sản xuất máy in bắt buộc phải trả tiền mua bản quyền thương hiệu cho hãng Adobe. Đồng thời, máy in phải được trang bị chip xử lý tốc độ cao và dung lượng RAM lớn để giải mã các phương trình toán học vector phức tạp. Do đó, những chiếc máy in hỗ trợ PostScript 3 chuẩn thường có giá đắt hơn các bản máy in văn phòng thông thường từ 1 đến vài triệu đồng.

4. Ngôn ngữ in Canon UFR II: giải pháp “chia tải” thông minh độc quyền

Nếu bạn dùng máy in hoặc máy photocopy đa chức năng của Canon, bạn sẽ thấy hãng rất ít khi nhắc tới PCL hay PostScript ở phần mặc định mà thay vào đó là UFR II (Ultra Fast Rendering).

Đây là phát minh độc quyền cực kỳ thông minh của Canon để giải quyết bài toán dung hòa giữa máy tính và máy in:

• Cơ chế phân chia công việc: Thay vì bắt máy tính làm hết (như GDI) hay bắt máy in làm hết (như PostScript), driver UFR II sẽ tự động phân tích trang in: phần dữ liệu nào xử lý trên máy tính nhanh hơn (như giải nén hình ảnh) thì máy tính làm; phần nào xử lý trên máy in nhanh hơn (như vẽ phông chữ và dàn trang) thì máy in làm.

• Tốc độ nhanh gấp đôi: Nhờ cơ chế chia sẻ gánh nặng xử lý song song, các bản in qua driver UFR II có tốc độ xuất trang nhanh hơn từ 2 đến 2,5 lần so với driver PCL hay PS truyền thống trên cùng một cỗ máy, đồng thời người dùng không cần phải bỏ tiền nâng cấp thêm thanh RAM đắt đỏ cho máy in.

Bảng so sánh 3 ngôn ngữ in phổ biến nhất hiện nay

Khi nào nên dùng driver PCL 6 và khi nào bắt buộc phải dùng PostScript?

Khi cài đặt máy in văn phòng, đĩa cài hoặc trang web của hãng thường cho bạn hai tùy chọn: cài driver PCL 6 hoặc driver PS. Bạn hãy áp dụng đúng nguyên tắc thực tế sau:

1. Hãy chọn driver PCL 6 làm máy in mặc định (Default Printer): Cho 90% nhu cầu công việc hàng ngày gồm in văn bản Word, bảng tính kế toán Excel, hóa đơn bán hàng, email và tệp PDF thông thường. Tốc độ nhả giấy sẽ nhanh nhất và không làm nghẽn đường truyền mạng Wi-Fi công ty.

2. Hãy cài thêm driver PostScript 3 dự phòng: Nếu công việc của bạn là kiến trúc sư, kỹ sư xây dựng in bản vẽ CAD, nhà thiết kế đồ họa in maquette bao bì từ Corel/Photoshop, hoặc bạn đang sử dụng máy tính Macbook. Khi cần in các tệp đồ họa khắt khe, bạn chỉ cần chọn máy in có đuôi chữ “PS” trong danh sách in là bản vẽ sẽ sắc lẹm từng chi tiết vi mô.

Giải đáp các thắc mắc thường gặp về ngôn ngữ in

1. Tại sao máy in PCL 6 khi in file PDF nhiều trang từ phần mềm Adobe Acrobat lại bị chậm rì rì?

Do phần mềm Adobe Acrobat mặc định biên dịch file PDF theo chuẩn PostScript, khi gửi sang máy in chỉ hỗ trợ PCL 6, máy tính phải mất một công đoạn chuyển đổi ngược định dạng. Mẹo xử lý nhanh: khi bấm Ctrl + P trong Adobe Acrobat, bạn nhấn vào nút Advanced ở góc trên, tích chọn vào ô “Print as Image” (In dưới dạng hình ảnh); máy in PCL 6 sẽ kéo giấy chạy vèo vèo ngay lập tức.

2. Máy in ghi thông số “PostScript 3 Emulation” có giống PostScript 3 xịn của Adobe không?

“Emulation” nghĩa là giả lập. Các hãng máy in tự viết thuật toán để bắt chước cách xử lý của Adobe nhằm tránh phải trả phí bản quyền, giúp giá máy rẻ hơn. Với 98% công việc thiết kế thông thường, bản giả lập PostScript chạy hoàn toàn tương đương và mắt thường không phân biệt được; chỉ các xưởng in chế bản chuyên nghiệp xuất phim in offset mới cần đến chip PostScript chính hãng của Adobe.

3. Máy in giá rẻ chỉ có chuẩn GDI có in được từ điện thoại iPhone qua AirPrint không?

Hầu hết máy in chuẩn GDI đời cũ không tự in được qua AirPrint vì không có chip xử lý độc lập. Tuy nhiên, các dòng máy in đời mới hiện nay dù dùng chuẩn in gì cũng thường được tích hợp thêm chip giải mã luồng in di động riêng, cho phép nhận lệnh in trực tiếp từ điện thoại mà không cần thông qua ngôn ngữ PCL hay PS phức tạp.

4. Máy in báo lỗi “Memory Overflow” hoặc “Out of Memory” khi in bản vẽ là do đâu?

Lỗi này xảy ra trên các dòng máy in dùng ngôn ngữ PCL hoặc PostScript khi tệp bản vẽ quá nặng vượt quá dung lượng thanh RAM vật lý của máy in. Cách khắc phục: giảm độ phân giải in trong driver từ 1.200 DPI xuống 600 DPI, hoặc gắn thêm thanh RAM mở rộng vào khe cắm RAM phụ bên trong máy in.

Hiểu rõ bản chất của ngôn ngữ in PCL6 và PostScript 3 sẽ giúp bạn không còn bỡ ngỡ trước các bảng thông số kỹ thuật, biết cách khai thác tối đa sức mạnh phần cứng của chiếc máy in và luôn có được những bản in chuẩn xác nhất cho công việc của mình. Nếu bạn đang gặp trục trặc khi in các tệp bản vẽ nặng hay phân vân chọn driver phù hợp cho hệ thống máy tính công ty, hãy chia sẻ ngay trường hợp thực tế — mình sẽ tư vấn cách thiết lập tối ưu nhất